Zamanı dayandıran an və otuz illik səbrin sonu: 27 sentyabr dərsliyi

Tarix bəzən xalqların taleyini elə bir ağır tərəzidə çəkir ki, orada hər saniyənin, hər illik göz yaşının və hər səbr ünvanının dəyəri milyardlarla ölçülür. Çox vaxt ədalətsizliyin tərəzi başını əydiyi anlarda səbrin kasası daşır, millət öz iradəsini polad bir yumruq kimi düyünləyib tarixin axarını dəyişməyə məcbur olur.

27 sentyabr... Bu tarix sadəcə təqvim yarpağındakı rəqəmlərdən ibarət deyil; bu, otuz illik həsrətin, haqsızlığa qarşı üsyanın, milli ruhun unudulmaz dirçəlişinin və ədalətin bərqərar olduğu başlanğıc nöqtəsidir. O səhər açılan mərmi səsləri ilə Azərbaycan xalqı uzun illər üzərinə çəkilməyə çalışılan məğlubedilməzlik mifini darmadağın etdi və “Qələbəyə gedən yol”un ilk, qətiyyətli addımını atdı.  

 Qələbəyə gedən yol bir gündə qurulmadı. Bu yolun bünövrəsində illərin ağrısı ilə yanaşı, həm də yaxın keçmişin unudulmaz qəhrəmanlıq izləri dayanırdı. Azərbaycan xalqının və ordusunun otuz illik işğal reallığı ilə barışmayacağını, hər an savaşa hazır olduğunu dünyaya göstərən ilk ciddi sınaqlardan biri 2016-cı ilin aprelində yaşandı. 

Aprel döyüşləri Azərbaycan Ordusunun gücünü, əsgərimizin döyüş əzmini və xalqın yumruq kimi birləşmək qabiliyyətini nümayiş etdirən parlaq bir hərbi-siyasi mərhələ oldu. Cəbrayıl rayonu istiqamətində yerləşən strateji əhəmiyyətli Lələtəpə yüksəkliyinin azad edilməsi sadəcə bir hərbi uğur deyildi; bu, illərdir düşmən tapdağında qalan torpaqların geri alına biləcəyinin, mifik “məğlubedilməz səngər” anlayışının sadəcə psixoloji bir əngəl olduğunun sübutu idi. Lələtəpə zəfəri xalqımızın ümidini alovlandırdı, gənclərimizin vətənpərvərlik ruhunu gücləndirdi və gələcək böyük Qələbənin zəminini formalaşdırdı. Aprel döyüşləri sübut etdi ki, Azərbaycan əsgəri Ali Baş Komandanın əmri ilə hər an ata-baba yurdunu azad etməyə qadirdir. 

  Aprel döyüşlərindən sonra yetişən milli oyanış ruhu, 2020-ci ilin iyulunda Tovuz istiqamətində baş verən döyüşlər xalqın səbr kasasını daşdıran son damla oldu. Həmin döyüşlərdə Azərbaycan Ordusunun generalı, Vətənin mərd oğlu Polad Həşimovun, igid zabit və əsgərlərimizin qəhrəmancasına şəhid olması bütün ölkəni ayağa qaldırdı.

Generalın tabutu omuzlar üzərində daşınarkən milyonların içindən qopan bir nida göyə yüksəldi: “Şəhidlər ölməz, Vətən bölünməz!”  

Polad Həşimovun şəhidliyi sadəcə bir itki deyil, xalqın milli qürurunu yenidən alovlandıran müqəddəs bir məşəl oldu. O günlərdə Bakının və digər bölgələrin küçələrini dolub-daşdıran minlərlə gənc, dövlətin və Ali Baş Komandanın ətrafında sıx birləşərək könüllü olaraq cəbhəyə getmək üçün səfərbər oldu. Hər kəs içindəki intiqam və Vətən sevdasını daşıyaraq hərbi komissarlıqlara axışdı. Məhz o iyul günlərindən başlanan böyük milli oyanış ruhu, sentyabrın 27-də başlanacaq 44 günlük Zəfər yürüşünün əsas mənəvi təməlini təşkil etdi.

 Otuz il ərzində hər bir azərbaycanlının evində bir boş stul, ürəyində isə sağalmayan bir yara vardı. “Qarabağ” sözü çəkiləndə gözlər dolur, yurd həsrəti hər kəsin sinəsində ağır bir daşa dönürdü. Biz sülh istədik, danışıqlara üstünlük verdik, beynəlxalq hüququn ədalətini gözlədik. Amma dünya səssiz qaldı, haqsızlıq isə illərlə adiləşdirilməyə çalışıldı.

27 sentyabr 2020-ci ilin səhəri isə hər şey dəyişdi. Düşmən təxribatına cavab olaraq Ali Baş Komandanın əmri ilə Azərbaycan əsgəri hücuma keçdi. O səhər hər kəs evindən işə deyil, zəfərə, müqəddəs bir davasına doğru baxdı. Həmin gün teleqramlarda, xəbərlərdə eşidilən ilk səslər sadəcə qələbə xəbəri deyildi; bu, milli ləyaqətin ayağa qalxması idi. İllərdir sinələrə sıxılan “Vətən” harayı nəhayət reallığa çevrilirdi. 

  “Torpaq – əgər uğrunda ölən varsa, Vətəndir!” Bu hikmət həmin gün hər bir əsgərin dilində duaya, ürəyində isə qisas atəşinə çevrildi.

Bu müharibənin taleyini dəyişən, xalqın gücünü tək bir nöqtədə birləşdirən müqəddəs bir simvol var idi: Dəmir Yumruq.

Dəmir yumruq sadəcə hərbi termin və ya siyasi metafora deyil. Bu, milyonlarla azərbaycanlının ürəyinin eyni ritmdə döyünməsi, tək bir yumruq kimi birləşməsi demək idi. Arxa cəbhədə qoca nənənin nəvəsinə corab toxuması, azyaşlı uşağın cibindəki son qəpiyini fonda köçürməsi, xaricdə yaşayan azərbaycanlının haqq səsimizi dünyaya duyurması – hamısı həmin Dəmir Yumruğun ayrı-ayrı barmaqları idi.

Cəbhədə isə əsgər və zabitlərimiz həmin yumruğun zərbəsi ilə düşmənin səngərlərini darmadağın edirdilər. Dəmir Yumruq göstərdi ki, ədalət gec də olsa gəlirsə, o, daha dağıdıcı və qətiyyətli olur. Bu, gücün deyil, haqqın və ədalətin gücə çevrilməsi idi. Düşmən qarşısında dayanan qüvvə sadəcə silahlı ordu deyil, haqqını tələb edən bütöv bir xalqın iradəsi idi.

   44 gün hər biri ayrı-ayrı bir dastan olan zaman kəsiyi idi. Bu yolda nə qədər igidlər, nə qədər qürurlu oğul və qızlar özləri əfsanəyə döndülər. Onlar ölümə qorxu ilə deyil, Vətənə olan sevgiləri ilə meydan oxudular. 

Sınıq səngərlərdə əlini qaldırıb “Vətən sağ olsun!” deyən yaralı əsgər...

Güllə boranından qorxmayaraq yaralı yoldaşını çiynində daşıyan sanitar qız...

Sıldırımlı qayaları, sıldırım dağları dırmaşaraq düşməni gözləmədiyi yerdən yaxalayan xüsusi təyinatlı...

 Onların hər biri gəncliyini, arzularını, bəzən isə canlarını bu torpağın sabahı üçün fəda etdilər. Xudafərin körpüsünün üzərində dalğalanan üçrəngli bayraq məhz onların istiqanlı qanı ilə ucaldıldı. Şuşanın sıldırım qayalarına dırmaşan oğulların ayaq səsləri düşmənin ürəyinə qorxu saldı. Müharibə qəddar olur, amma onu gözəlləşdirən – oradakı insanların saflığı, fədakarlığı və böyük Vətən sevgisidir.

 Qələbəyə gedən yol asan olmadı. Hər qarış torpaq uğrunda can verilən bu yolda evlərə qara kağızlar da gəldi, göz yaşları da axdı. Şəhid analarının ağlar qalmış gözləri, övladını “Atam bayrağı uca tutdu” deyə qucaqlayan balaların baxışları insanın ürəyini göynədir.

Amma bu göz yaşları məğlubiyyətin deyil, qürurun göz yaşlarıdır. Bu gün hər bir şəhid məzarı üstündə dalğalanan bayraq bizim kimliyimizin, azadlığımızın əbədi şahididir. Düşündürücü budur ki, sülhün və azadlığın qiyməti çox ağır olur. Tarix unutmur ki, torpağı qorumaq üçün ölməyi bacaranlar, orada azad yaşamaq haqqını qazanırlar.

 Hər dəfə Xarıbülbül çiçəyinə baxanda Şuşanın dağlarında axan qanı, qopan canları xatırlayırıq. O çiçək artıq sadəcə bir bitki deyil – o, əzab çəkmiş, lakin əyilməmiş Qarabağın simvoludur.

2020-ci ilin noyabrında 44 günlük müharibə Azərbaycanın şanlı qələbəsi ilə başa çatdı. Otuz illik həsrət bitdi, haqq yerini tapdı. Həmin günlərdə Bakının küçələrində dalğalanan bayraqlar, səmaya atılan atəşfəşanlıqlar xalqın içindəki illərin yarasını sağaldan məlhəm oldu.

 “Qələbəyə gedən yol” bizə bir həqiqəti birdəfəlik öyrətdi: Birlik olan yerdə güc olur, iradə olan yerdə isə mümkünsüz olan heç nə yoxdur. Bu gün həmin torpaqlarda yenidən həyat qaynayır, aktual çağırışlara cavab verən tamamilə yeni reallıq – Büyük Qayıdış prosesi uğurla həyata keçirilir. Dağıdılmış yolların yerində yeni magistrallar, “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyaları əsasında müasir infrastrukturlar tikilir, viran qalmış məkanlarda məktəb zəngləri çalınır. Doğma ocaqlarına qayıdan keçmiş məcburi köçkünlərin gözlərindəki sevinc yaşları isə bu günün ən böyük ədalət təntənəsidir.

 Polad Həşimovun tabutu önündən başlanan o müqəddəs səfərbərlik ruhu, Lələtəpədən Şuşaya qədər igid oğul və qızlarımızın qanı ilə yazılan bu tarix heç vaxt unudulmayacaq. Onlar qaranlıq gecəyə işıq salaraq bizə aydın bir sabaha gedən yolu açdılar. Və biz bu yolla addımlayarkən hər zaman başımız dik, ürəyimiz qürurlu olacağıq – çünki biz Zəfər çalmış bir xalqın övladlarıyıq.

 Bu tarixi salnaməyə və qazanılan möhtəşəm Zəfərə baxdıqda, gələcək nəsillərə ötürüləcək ən böyük mirasın məhz bu milli həmrəylik və unudulmaz qürur hissi olduğunu bir daha aydın görürük.  

Samir Zülfiyev

Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin Qəbələ Regional İdarəsinin İsmayıllı rayonu üzrə baş mütəxəssisi.

26 Sentyabr 2026, 20:01 - 119