Samir Zülfiyev: Ümummilli Lider Heydər Əliyev mədəni irsin keşiyində

​Mədəniyyət bir xalqın sadəcə keçmişi deyil, həm də gələcəyə uzanan mənəvi körpüsüdür. Əgər tarix bir millətin şəxsiyyət vəsiqəsidirsə, mədəni irs o vəsiqənin üzərindəki  silinməz  möhürdür.  Azərbaycan  xalqı  əsrlər  boyu  müxtəlif  imperiyaların  tərkibində,  siyasi  fırtınaların  mərkəzində  yaşasa  da,  onu  assimilyasiya burulğanından xilas edən yeganə qüvvə öz milli-mənəvi köklərinə, daşlaşmış yaddaşına olan  sadiqliyi  olub.
​​XX əsrin ortaları Azərbaycanın mədəni mənzərəsi üçün sınaq dövrü idi. Sovet ideologiyasının  “vahid  xalq”   yaratmaq  xülyası  köhnə  dünyanın  izlərini  silməyi  tələb  edirdi.  Məscidlərin  anbara  çevrildiyi, abidələrin “keçmişin qalığı” kimi baxımsız  qaldığı  bir  vaxtda, 1969-cu ildə hakimiyyətə gələn Heydər Əliyev bu gedişatı  kökündən  dəyişdi.  O,  yaxşı  anlayırdı  ki, müstəqillik  ideyası  əvvəlcə  xalqın  ruhunda  və  mədəniyyətində  bərpa  olunmalıdır.
​Ulu Öndərin rəhbərliyi ilə irəli sürülən “Abidələr tariximizdir” şüarı sadəcə bir çağırış  deyil, milli mənlik  şüurunun reabilitasiyası idi. 1969-1973-cü illər ərzində qəbul edilən 15 strateji qərar, sanki illərdir susdurulan tarixin yenidən danışmasına imkan  yaratdı.  O, yaxşı  bilirdi ki, tarixi yaddaşı silinmiş bir cəmiyyət manipulyasiyaya   açıqdır. Buna  görə  də,  hər  bir  bərpa  olunan  daş, hər bir araşdırılan arxeoloji qat xalqın özünə qayıdışı üçün atılan nəhəng bir addım idi.
Heydər  Əliyevin  mədəniyyət  siyasəti  təkcə  qorumaqdan  ibarət  deyildi;  bu, həm də  kəşf  etmək  və  dünyaya təqdim etmək missiyası idi. O, sadəcə qərarlar imzalamırdı, o, prosesin  elmi dərinliyini təmin edirdi. Təkcə 1974-cü ildə Azərbaycanın  dörd  bir  yanında  eyni  anda işləyən doqquz arxeoloji ekspedisiya ölkəni nəhəng bir “açıq səma altında muzey”ə  çevirmişdi.​ ​ Arxeoloji qazıntıların sayının kütləvi şəkildə artırılması, tarixçilərlə yanaşı, geoloqların, memarların və antropoloqların  bu  prosesə  cəlb  edilməsi elmi yanaşmanın dərinliyindən xəbər verirdi.
​İçərişəhərin dar küçələrindən Azıx mağarasının qaranlıq qatlarına, Qobustanın qayaüstü  rəsmlərindən  Möminə  Xatun  türbəsinin  həndəsi  zərifliyinə  qədər  hər  bir detal  dövlət  qayğısı  ilə əhatə olundu. Maraqlıdır ki, o dövrün sərt ideoloji qadağalarına  rəğmən, Heydər Əliyev məscidləri “tarixi abidə” statusu ilə bərpa etdirərək onları məhv olmaqdan xilas etdi. Bu, dahi siyasətçinin zamanı qabaqlayan strateji  zəkası  və  xalqına olan  sarsılmaz  sevgisinin  təzahürü  idi.
 ​Ən  diqqətçəkən  məqam  isə  dahi  liderin  məscidlərə  və  dini  abidələrə  yanaşması  idi.  Sərt  ateizm  dövründə  bu  müqəddəs  məkanları  “memarlıq  abidəsi”  adı  altında  bərpa etdirmək, əslində xalqın inanc sistemini və mənəviyyatını tarixin arxivinə gömülməkdən  xilas  etmək  idi.
Heydər Əliyev fəlsəfəsində mədəniyyət həm də insan amili demək idi. O, unudulmağa  məhkum  edilmiş  dahilərimizi  yenidən  xalqın  sevgisinə  qaytardı. Nəsimi, Vaqif, Üzeyir Hacıbəyli, Nəriman Nərimanov kimi simaların abidələrinin ucaldılması,  ev-muzeylərinin  açılması  yalnız  bir  ehtiram  aktı  deyil,  həm  də  gənc nəslə  verilən  “özünə  bax və  fəxr et”  mesajı  idi.  Şuşada  ucalan  Vaqif  məqbərəsi  isə  Azərbaycanın  mədəniyyət  paytaxtının  mənəvi  möhürü  oldu.
​Mədəni  irs  həm  də  bir  təbliğat  vasitəsidir. Azərbaycan abidələri haqqında müxtəlif dillərdə nəşr olunan bukletlər, beynəlxalq festivallarda nümayiş etdirilən sənədli  filmlər  dünyaya  bir  mesaj  verirdi:  “Burada  qədim  və  zəngin  mədəniyyətə sahib  bir  xalq yaşayır.” Memar Əcəminin 850 illiyinin qeyd edilməsi, Vaqifin Şuşadakı  məqbərəsinin ucaldılması, Nərimanovun adının və irsinin reabilitasiyası xalqın  itirilmiş  özünəinamını  geri  qaytardı. Heydər Əliyev təkcə daşları bərpa etmirdi, o, Azərbaycan insanının sındırılmış qürurunu bərpa edirdi.
​ Peyğəmbərimizin (s) dediyi kimi: “Hər bir fəaliyyətin dəyəri onun nəticələri ilə ölçülür.”  Heydər  Əliyevin  fəaliyyətinin  ən  möhtəşəm nəticəsi bu gün öz tarixi keçmişi ilə qürur duyan, dünyaya sivil dəyərlər ixrac edən Müstəqil Azərbaycan Respublikasıdır.
​ “Hər  bir  fəaliyyətin  dəyəri  onun  nəticələri  ilə  ölçülür.”  Ulu Öndərin fəaliyyətinin ən böyük nəticəsi bu gün dünyada tanınan, öz tarixi kökləri üzərində möhkəm  dayanan  Müstəqil  Azərbaycandır.  Bizim  vəzifəmiz  isə  ulu  babalarımızın bizə  əmanət  etdiyi  bu  “daş  yaddaşı”  göz  bəbəyi  kimi  qoruyaraq  gələcək  nəsillərə -  sabahın  qurucularına  ötürməkdir.  Çünki  keçmişinə  sahib  çıxmayan  xalqın  gələcək  haqqında  danışmağa  haqqı  yoxdur.
Bu  gün  müstəqil Azərbaycanın  hər  bir  guşəsində  ucalan  abidələr  Heydər  Əliyev  epoxasının  bizə  qoyub  getdiyi  mənəvi  mirasdır.  Lakin  unudulmamalıdır  ki,  miras  sadəcə  xərcləmək  üçün  deyil, həm  də  qoruyub  artırmaq  üçündür. 
Mədəni  irs  –  hərəkətsiz  bir  keçmiş  deyil, daim  yaşayan  və  bizimlə  nəfəs  alan bir ruhdur.  Konstitusiyamızın  77-ci  maddəsi  bizə  xatırladır  ki,  bu  irsi  qorumaq  hər  birimizin  müqəddəs borcudur. Biz bu abidələri sadəcə daş kimi deyil, babalarımızın  bizə  pıçıldadığı nəsihətlər kimi qorumalıyıq. Unutmayaq ki, biz keçmişin  varisi,  gələcəyin  isə  memarıyıq.  Heydər  Əliyev  yolunun  davamçısı  olmaq – milli  ruhun  keşiyində  sarsılmaz  iradə  ilə  dayanmaq  deməkdir.

Samir Zülfiyev
Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi  yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin Qəbələ Regional İdarəsinin İsmayıllı rayonu üzrə baş mütəxəssisi.

9 May 2026, 20:34 - 2106