Arzu Mustafayeva: Şəkiyə gəlməyən bəxtindən küssün

Bəh-bəh, xoş gəlibsiz, ay bala! Keçin yuxarı başa, əyləşin görüm. İndi sizə Şəkinin o bərəkətli torpağından, o qədimi küçələrindən bir ağız danışım, qulağınızın pası silinsin. Mən elə Şəkinin özüyəm, qadası, burda doğulub, burda qocalmışam. Bizim Şəki elə-belə yer döyül ha, bura Allahın yer üzünə çəkdiyi bir naxışdı, gözmuncuğudu.

 Bax, o uca qalanın içində bir Xan Sarayı var, elə bil bir cənnət mülküdür. Bizim ustadlar o vaxtı onu elə tikib-qurublar ki, bircə dənə də olsun mismar-filan, o dəmir-dümürdən işlətməyiblər. Ay bala, o şəbəkələrin rənginə baxanda adamın cini-şaytanı qaçır, ruhu dincəlir. Gün şüası o rəngli şüşələrdən içəri düşəndə, elə bil otağın içi xalça kimi bəzənir, bərq vurur.

Şəkidə hər addımbaşı bir tarix var. O Karvansaralar, o uca minarəli məscidlər hamısı bizim keçmişimizdi. Şəki küçələrində gəzəndə o daşlar adamla dilsiz-ağızsız danışır. Amma bizim ən böyük dövlətimiz elə bizim adət-ənənəmiz, bir də bu şirin, ballı dilimizdi.

Ay bala, Şəkinin süfrəsinə oturan adam gərək kəmərini bir diş geri çəksin, yoxsa partlayar! Bizim şirinliyimiz elə-belə qənd-nabat döyül ha! O riştəli halvanın ətri küçəyə yayılanda, adamın ağlı başından çıxır. Ustadlar o düyü unundan zərif riştələri elə tökürlər ki, sanki ipək sap toxuyurlar. Arasına bol-bol qoz-fındıq, hil-mıxıq qoyub, üstünə də o xalis baldan, şirədən gəzdirəndə... Bax, o halva təkcə şirniyyat döyül, o, Şəki sənətkarının barmaqlarının naxışıdır.

Hələ o pitisini demirəm! Şirinlik təkcə şəkərdə olmur ki? O saxsı küpələrdə səhərəcən bişən pitinin o quyruğu, o noxudu elə şirindir ki, adam barmaqlarını da yeyər. Piti gərək öz qaydasıyla yeyilsin: əvvəl o sarımtıl suyuna çörəyi doğrayıb canına çəkdirəsən, sonra o ətiylə noxudu "mücrüdə" əzib dadına baxasan. Yanında da o bənövşəyi soğanla turşunu qoydunsa, vəssalam! Şəkinin dadı-duzu bax bu bərəkətdədir. Bir tikə yeyirsən, ruhun təzələnir!

 Gəlin sizə bir maraqlı əhvalat, başıma gələn bir iş danışım. Bir dəfə qapımıza bir xarici qonaq gəldi, dedilər bəs Fransadan gəlib. Yazıq elə hey heyran-heyran evimizdəki o köhnə sandığa, nənəmin toxuduğu tirmə şallara baxırdı. Mən də çıxartdım buna bir stəkan kəklikotulu çay, yanında da bir parça Şəki halvası qoydum.

Bu kişi halvanı ağzına qoyan kimi gözləri bərəldi, elə bil başına qaynar su tökdülər. Başladı öz dilində "mır-mır" nəsə deməyə. Mən də dedim: "A bala, nə deyirsən, başa düşmürəm, ye qadası, ye, bu Şəki möcüzəsidir!" Sonra bu qayıdıb mənə o dilmanclarıylan deməsinmi ki: "Mən bütün dünyanı gəzmişəm, amma belə zərif işçilik, belə şirinlik görməmişəm. Sizin bu eviniz elə bir muzeydir!" Mən də güldüm, dedim: "Ay oğul, Şəkidə hər ev elə bir muzeydir, hər qapını döysən, sənə bir dastan danışarlar."

Şəkinin mədəniyyəti təkcə daş-divar döyül, həm də bizim o məşhur lətifələrimizdir. Şəkili hər dərdi gülüşlə yola verər. Bizim dildə o qədər şirin sözlər var ki: "Gedisən?", "Gəlisən?", "Neylisən?" – bu sözlər adamın qəlbinə yağ kimi yayılır.

Şəki ləhcəsi bizim ruhumuzun səsidir. Biz qonağı sevənik, süfrəmiz həmişə açıqdır. Kim gəlsə, başımızın tacıdır. Şəkinin ipəyi kimi yumşaq qəlbimiz, dağı kimi uca vüqarımız var.

Yadda saxla, ay bala: Şəki bizim gəlinlik xonçamızdır. Onu qorumaq, o adət-ənənəni yaşatmaq sizin borcunuzdur. Bizim mədəniyyətimiz elə bizim kimliyimizdir.

Bax belə, ay qadası.

Arzu Mustafayeva, Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin Qəbələ Regional İdarəsinin Şəki rayonu üzrə baş mütəxəssisi.

26 Mart 2026, 17:31 - 459