Zöhrə Əsədova: Qara Yanvardan zəfər yoluna - milli məfkurənin təkamülü

​“Qara Yanvar” Azərbaycanın kollektiv yaddaşında sadəcə bir matəm günü kimi deyil, əslində Zəfər yolunun ilk, ən ağır və ən həlledici dayanacağı kimi qiymətləndirilməlidir. 1990-cı ilin qanlı gecəsində Bakı küçələrinə yeridilən sovet ordusunun ağır texnikası, imperiyanın xalqın azadlıq eşqini boğmaq üçün atdığı sonuncu və ən ümidsiz addım idi. Lakin tankların qarşısına əliyalın çıxan xalq, həmin gecə sovet ideologiyasının mənəvi iflasını imzaladı. Bu, bir epoxanın — əsarət dövrünün sonu, yeni bir eranın — milli suverenlik dövrünün qanla yazılmış müqəddiməsi idi.Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixi və milli kimlik axtarışı, zamanın sınağından keçmiş, bir-birini məntiqi və mənəvi cəhətdən tamamlayan iki mühüm sütun üzərində yüksəlir: 20 Yanvar — milli iradənin oyanışı və 8 Noyabr — milli qürurun təntənəsi. Bu iki tarix arasındakı otuz illik məsafə sadəcə xronoloji zaman kəsiyi deyil, bir millətin faciədən zəfərə, sarsıntıdan intibaha doğru keçdiyi məşəqqətli və şərəfli təkamül yoludur.

​20 Yanvar: Müstəqilliyin “Qan Yaddaşı”

​1990-cı ilin yanvarında Bakıya yeridilən sovet ordusu xalqın azadlıq ruhunu boğmağı hədəfləsə də, tamamilə əks-nəticə ilə qarşılaşdı. Həmin gecə Azərbaycan xalqı üçün imperiya illüziyaları bitdi və real müstəqillik mübarizəsi başladı.

​Strateji dönüş: 20 Yanvar sübut etdi ki, azadlıq qurban vermədən qazanılmır.

​Milli identiklik: Bu hadisə Azərbaycan xalqını “sovet vətəndaşı”ndan “müstəqil dövlət qurucusu”na çevirən sosioloji sıçrayış oldu.

​Keçid Dövrü: Ümidsizlikdən strategiyaya

​“Qara Yanvar”dan sonra Azərbaycan uzun bir sınaq dövründən keçdi. I Qarabağ müharibəsinin ağrıları, torpaq itkisi və məcburi köçkünlük problemi xalqın çiyinlərinə ağır yük qoysa da, 20 Yanvarda qazanılan milli birlik ruhu heç vaxt ölmədi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra bu ruh dövlət strategiyasına çevrildi: Güclü ordu, güclü iqtisadiyyat və prinsipial diplomatiya.

Zəfər Yolu: 44 günlük epopeya

​27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan Vətən Müharibəsi 30 illik həsrətə və 20 Yanvardan gələn “yarımçıq qalmış ədalət” hissinə son qoydu.

​Varislik prinsipi: 20 Yanvar şəhidlərinin övladları və nəvələri II Qarabağ müharibəsində ön cəbhədə döyüşərək tarixi varisliyi təmin etdilər.

​Dəmir Yumruq: Bu, həm hərbi gücün, həm də 1990-cı ildə tankların qarşısına silahsız çıxan xalqın artıq “Dəmir Yumruğa” sahib olduğunun nümayişi idi.

​Şəhidlər Xiyabanından Şuşaya: Mənəvi coğrafiya

​Bu gün Bakının ən uca nöqtəsində ucalan Şəhidlər Xiyabanı ilə Şuşadakı Cıdır düzü arasında görünməz, lakin qırılmaz bir mənəvi körpü var. 1990-cı ildə azadlıq üçün canından keçənlərin arzusu, 2020-ci ildə torpağı azad edənlərin şücaəti ilə çin oldu. “Qara Yanvar”ın acısı, Zəfərin şirinliyi ilə sağaldı, lakin yaddaşdan silinmədi; əksinə, daha da möhkəmləndi.

​Şəhidlik: Zamanı qabaqlayan varislik və ölümsüzlük zirvəsi

​Azərbaycanın “Qara Yanvar”dan Zəfərə uzanan yolunun mərkəzində dayanan ən uca amil Şəhidlik fenomenidir. Bu yol sadəcə siyasi hadisələrin ardıcıllığı deyil, həm də canını vətən üçün fəda etməyə hazır olan nəsillərin bir-birinə ötürdüyü “müqəddəs əmanət” tarixidir.

​Vahid Şəhidlik Məfkurəsi: 1990-cı ildə sovet tanklarının qarşısına “Vətən sağ olsun!” deyərək çıxan silahsız gənclə yuxusunda Şuşanı görüb real həyatda onu azad edən Xüsusi Təyinatlı döyüşçünün ruhu eynidir. 20 Yanvar şəhidləri müstəqilliyin “toxumunu” əkdilər, 44 günlük müharibənin şəhidləri isə həmin müstəqilliyi qanları ilə sarsılmaz bir qalaya çevirdilər.

​Bu gün Bakının mərkəzindəki Şəhidlər Xiyabanında uyuyan Ülvi Bünyadzadənin, İlham və Fərizənin yarımçıq qalmış arzuları, Qarabağda dastan yazan Mübariz İbrahimovların, Polad Həşimovların və minlərlə gənc qəhrəmanın zəfəri ilə tamamlandı. Bu, tarixdə az rast gəlinən bir mənəvi qisas və ədalət bərpasıdır.

​Azərbaycanın “Qara Yanvar”dan başlayan yolu bu gün regionun lider dövlətinə çevrilməsi ilə nəticələnib. Bu yol göstərir ki, milli azadlıq hərəkatı ilə başlayan ideoloji xətt, hərbi və siyasi zəfərlə tamamlanaraq Azərbaycanın əbədi suverenliyini təmin etmişdir. Bizim üçün 20 Yanvar məğlubiyyət deyil, Qələbəyə gedən yolun ilk və ən şərəfli sınağı idi.

“Bizim üçün Şəhidlik təkcə qəhrəmanlıq deyil, həm də dövlətin var olma şərtidir. 1990-cı ilin şəhidləri bizə azadlığı arzulatdı, 2020-ci ilin şəhidləri isə bizə azadlığı yaşatdı. Bu gün Şuşada, Xankəndidə dalğalanan bayrağımız hər iki dövrün şəhidlərinin ruhunun birləşdiyi ən uca nöqtədir.”

Zöhrə Fəxrəddin qızı Əsədova, Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun Təhsildə sosial psixoloji xidmət ixtisasının II kurs magistrantı

20 Yanvar 2026, 10:29 - 1114